Karadeniz'e İlk Kez Gelenler İçin: Temel Duraklar ve İpuçları

Karadeniz, adını taşıdığı denizden alan ve Sakarya Ovası'nın doğusundan Gürcistan sınırına kadar uzanan geniş bir coğrafyadır. Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi arasında büyüklük bakımından üçüncü sırada yer alır; doğu-batı genişliği ve yerel saat farkı en fazla olan bölgedir. Samsun, bölgenin en büyük ve gelişmiş şehridir; onu Trabzon, Ordu, Tokat ve Zonguldak izler. Orta Karadeniz, Batı ve Doğu Karadeniz'e göre daha düz olduğu için nüfus burada toplu olarak yerleşmiştir. Batı ve özellikle Doğu Karadeniz'de ise engebe ve yükselti fazla olduğundan nüfus dağınık biçimde dağılmıştır.

Bölgeyi ilk kez gezecekler için en çekici duraklardan biri yaylalardır. Özellikle Doğu Karadeniz'de, Rize çevresinde Türkiye'nin en güzel alpin çayırlık örnekleri görülür; Ayder, Anzer ve Çağırankaya yaylaları bunlardan birkaçıdır. Trabzon'da ise kentin %30'unun dağlık olması nedeniyle yayla turizmi öne çıkmıştır. Turizm Bakanlığı tarafından altı yayla, Bakanlar Kurulu kararıyla Turizm Merkezi ilan edilmiştir. Bu yaylalarda ulaşım, elektrik, su ve iletişim gibi altyapı çalışmaları tamamlanmış; yollar standart hale getirilmiştir. Yaz aylarının sıcak ve nemli havasından kaçmak isteyenler için yaylalar; zengin bitki örtüsü, ormanlar, krater gölleri, coşkun dereler, doğa yürüyüşleri, rafting, kano, kış sporları, av ve olta balıkçılığı, çim kayağı ve şifalı sularıyla önemli bir potansiyel sunar.

Yaylacılık, ekonomik ve doğal özelliklerinin yanında sosyal bir olgu olarak da büyük önem taşır. Yaylaya göç etme geleneği çok eskilerden beri sürer ve bu geleneğin en belirgin ifadesi yayla şenlikleridir. Kadırga Yaylası otçu haftası şenliği, Şalpazarı Sis Dağı şenlikleri, Akçaabat Hıdır Nebi Yaylası şenliği, Maçka Liser Yaylası Soğuksu şenliği ve Vakfıkebir Karadağ Yaylası şenlikleri kalabalık ve uluslararası nitelikteki etkinliklerdir. Bu şenliklerde binlerce insan, kadınlı erkekli, yaşlısı genci el ele tutuşarak horon halkaları oluşturur ve kemençe, davul-zurna eşliğinde saatlerce horon oynar. Yayla evleri ise dağınık ve gelişigüzel görünse de doğayla kurdukları ilişkiyle dikkat çeker; nemi seven çiçekler ve bitkilerle süslenir. Yaz aylarında köylerden yaylalara göç eden halk, kahvehane, fırın, kasap ve cami gibi sosyal imkânlarla çevreye canlılık katar. Kışın karla kaplı, yazın sis ve çise içinde olmaları yaylaların en önemli özelliklerindendir.

Trabzon'da yayla turizminin en bilinen örneklerinden biri Uzungöl'dür. Çaykara ilçesine bağlı bu belde, deniz seviyesinden 1150 metre yükseklikte, dik yamaçları ve muhteşem orman örtüsüyle Alpler'in güzelliğini geride bırakacak bir manzara sunar. Bungalov tipi konaklama tesisleri ve ünlü alabalığıyla her yıl binlerce yerli ve yabancı turisti ağırlar. Uzungöl'ün yaklaşık 1000 metre uzunluğu, 500 metre eni ve ortalama 15 metre derinliği vardır; ormanlar arasında yer alan gölde alabalık yetiştirilir. Of ilçesine yaklaşık 38 kilometre uzaklıktadır ve yolun büyük kısmı asfalttır. Bir diğer konaklama seçeneği ise Akçaabat Hıdırnebi Yaylası'nda oluşturulan ahşap yayla kenttir. Doğaya uyumlu, doğayı bozmayan evlerden oluşan bu yayla kente asfalt yolla ulaşılır; denizden yüksekliği 1650 metredir ve yaz kış her mevsim ulaşıma açıktır. Zigana Dağı'nda, sütlacıyla ünlü Hamsiköy sınırları içinde özel sektörce yapılan Zigana Tatil Köyü de dört mevsim yörenin kültürel ve folklorik özelliklerini konuklarına sunar.

Karadeniz'in ilk kez gelenler için keşfedilecek başka durakları da vardır. Batı Karadeniz'de Amasra, Kastamonu, Safranbolu, Ereğli, Eskipazar, Bolu ve Ilgaz gibi turistik merkezler, yerli ve yabancı turistlere alternatif turizm hizmetleri sunar. Bu bölümde orman ürünleri ve ormancılık önemli bir gelir kaynağıdır; Bolu ve Düzce çevresinde çok sayıda kereste fabrikası bulunur. Zonguldak çevresi maden çıkarımı, Ereğli ve Karabük çevresi ise maden işletmeleriyle Türkiye ekonomisine katkıda bulunur. Orta Karadeniz'de ise tarım alanları daha geniştir; Yeşilırmak, Kızılırmak ve Kelkit Çayı'nın aşağı kesimleri buradadır. Kızılırmak'ın denize döküldüğü yerde Bafra, Yeşilırmak'ın döküldüğü yerde Çarşamba delta ovaları oluşmuştur. İç kesimlerde Suluova, Niksar, Erbaa, Zile ve Merzifon ovaları yer alır. Doğu Karadeniz'de ise balıkçılık ve tarım başlıca geçim kaynaklarıdır; çay, fındık ve mısır en çok bu bölümde yetiştirilir. Artvin yakınlarındaki Murgul'da işletilen bakır madeni, Türkiye'de üretilen bakırın büyük bir kısmını karşılar ve çıkarılan cevher Murgul ile Samsun'daki fabrikalarda işlenir.

Karadeniz'e ilk kez gelenler için lezzet durakları da en az doğal güzellikler kadar önemlidir. Giresun'da, yolculuğunuzu yalnızca bu şehre özgü yöresel tatlarla zenginleştirebilirsiniz. Vejetaryen mutfağıyla da zengin olan Giresun'da, Görele'nin tescilli pidesini ve dondurmasını, Şebinkarahisar'ın pestilini, yaylaların doğal ve taze et ızgarasını, pancar çorbasını ve ısırgan otu yemeğini mutlaka denemelisiniz. Sahil restoranlarında hamsi tava ve taze tutulmuş balık, Giresun'a özgü Giresun Pastası ve simidi de tadılması gereken lezzetler arasındadır. Giresun Kalesi'nin eşsiz manzarasında, deniz kenarında ya da bir akarsu kıyısında doğal şartlarda hizmet veren tesislerde köy kahvaltısının tadına varabilirsiniz. Trabzon'da ise köyler ve yaylalar motorlu araçlarla ulaşılabilir durumdadır; her yerleşim birimiyle haberleşme imkânı vardır. Yöre halkının yaşayışı, geleneksel kültür unsurları, halk mimarisi ve etnografik malzemeler bazı yörelerde günümüze kadar korunmuştur. Kestane ve fındık dalından örme sepetler, şal, kaytan, keşan, peştamal, kemençe müziği ve yöresel yemekler kentin cazibesini artırır.

Karadeniz'i ilk kez gezecekler için en önemli ipucu, bölgenin üç bölümünün birbirinden farklı karakterde olduğunu bilmektir. Batı Karadeniz'de yağış miktarı 1500-1600 milimetre arasındayken, Orta Karadeniz'de bu miktar 1000 milimetreye kadar çıkar ve yağışlar her mevsime dengeli dağıldığı için kurak mevsim yaşanmaz. Doğu Karadeniz ise en fazla yağış alan, bulutlanmanın ve nem oranının en yüksek olduğu bölümdür; yıllık yağış 2500 milimetreye ulaşabilir. Kıyı şeridinde tipik Karadeniz iklimi hüküm sürerken, iç kesimlerde rakımla doğru orantılı olarak nemli karasal iklim ve hatta mikro ölçekte tundra iklimi görülebilir; hava sıcaklığı -40 °C derecelere kadar düşebilir. Bu çeşitlilik, bölgeyi dört mevsim keşfedilebilir kılar. Yaylaların kışın karla kaplı, yazın ise serin ve sisli atmosferi, her dönem ayrı bir güzellik sunar.

Karadeniz'e ilk kez adım atanlar için bölge; yaylaları, şenlikleri, lezzetleri ve doğal güzellikleriyle unutulmaz bir deneyim vaat eder. Yeşilin, mavinin, tarihin ve geleneksel konukseverliğin bir arada yaşatıldığı bu coğrafyada, her köşede keşfedilmeyi bekleyen yeni bir güzellik sizi karşılar. İster Uzungöl'ün ormanlarla çevrili gölünde huzur bulun, ister Kadırga Yaylası'nda horon oynayın; Karadeniz, ilk ziyaretinizde bile kendine hayran bırakacak bir zenginliğe sahiptir.

Kaynak: trabzon.ktb.gov.tr, giresun.ktb.gov.tr, tr.wikipedia.org
Görsel: ZEYNEL AYDIN, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0